أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
457
قانون ( فارسى )
قوتش را از بين نبرده است جرعهجرعه نوشيدن آب لازم است ، مگر هنگامى كه بخواهد اسهال را قطع كند . آب گرم تاثير بيش از حد لازم دارو را از بين مىبرد . كسى كه گرممزاج است و جسم و معدهاش هم ضعيف مىباشد و مىخواهد مسهل بخورد ، بهتر است قبل از تناول مسهل موادى از قبيل عصارهء جو يا آب انار تناول كند تا قبلا غذاى نرم و سبكى را در معده داشته باشد . ليكن كسانى كه چنين حالتى ندارند بهتر است مسهل را ناشتا سركشند . كسانى كه در گرما اسهال مىشوند اكثر به تب گرفتار مىگردند . كسى كه مسهل خورده است نبايد تا پايان تاثير دارو چيزى بخورد و بنوشد ؛ در مدت اسهال نبايد بخوابد مگر اينكه منظورش قطع اسهال باشد . كسى كه معدهاش صفراوى است و صفرا زودبهزود به اين اندام مىريزد و تاب امتناع از خوراك و تحمل گرسنگى را براى مدت زياد ندارد مىتواند بعد از تناول مسهل و قبل از شروع اسهال نان را در شراب خيس كند و بخورد . اين خوراك در ايجاد اسهال به دارو كمك مىكند . مقعد را نبايد با آب سرد بشويند ، برخى حتى آب گرم را هم براى اين منظور تجويز نكردهاند . اگر بخواهند دارو را با آش مخلوط كنند ، آش مورد نظر بايد همجنس دارو باشد . مثلا قرص صفرابر را در آش شاتره و قرص سوداربا را در آش زيرهء رومى و بسپايك و اين قبيل مواد مىريزند . داروى بلغم ريز را با آش قنطوريون مىآميزند . اگر بخواهى بدن خشك و سخت گوشت را بوسيلهء داروى قوى مانند خربق و نظير آن اسهال دهى ، قبل از دادن دارو آن تن و گوشت را بوسيلهء غذاهاى چرب بسيار مرطوب كن . بطور كلى داروهاى قوى و پرخطر - منظورم داروهاى مشابه خربق است - تن بىآلايش را مىترنجند و در تن پررطوبت ، رطوبت را چنان برمىانگيزند كه خستگى ايجاد مىشود و موادى را به درون بدن مىدهند كه بيرون راندن آنها دشوار است چنانچه شيرهء گياهان سمى ( يتوعات ) مانند مازريون و شبرم اگر با ماست زياد همراه باشند زيانشان از بين مىرود و شكم را بند مىآورند . داروهاى مسهل غالبا بوئى در معده باقى مىگذارند كه گوئى هنوز بيرون نرفتهاند . بهترين چارهء اين بوى ، قاووت جو است كه قوىترين زدايندهء بوهاست . اگر مدت زيادى گذشت و اثرى از اسهال نبود و در صورت امكان چيزى را به حركت درنياورد و تخفيف يافت كه هيچ و اگر هنوز نگرانى وجود داشت ، آب انگبين يا شربت انگبين را سرمىكشند و يا بورك را در آب مىگدازند و مىخورند يا اينكه شيافى برمىدارند يا خود را اماله مىكنند . كوتاه آمدن و عدم تاثير دارو بر چند علت مبتنى است : 1 - بر اثر تنگى طبيعى مجراها .